5 bệnh truyền nhiễm cần lưu ý phòng ngừa cho trẻ nhỏ

BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết sau Tết, thời tiết miền Bắc lạnh ẩm, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn, trong khi miền Nam có mưa trái mùa, tạo điều kiện cho nhiều tác nhân gây bệnh lưu hành. Trẻ nhỏ là nhóm dễ bị ảnh hưởng do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và khả năng tự bảo vệ còn hạn chế. Bác sĩ Đạo lưu ý 5 bệnh thường gặp ở trẻ sau Tết và cách phòng ngừa như sau:

Cúm

Cúm lây lan qua đường hô hấp, chủ yếu do các chủng cúm A và B gây ra. Tại Việt Nam, bệnh cúm lưu hành quanh năm, gia tăng trong các thời điểm giao mùa hoặc thời tiết lạnh. Trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ dễ nhiễm bệnh do chưa có ý thức tự giác giữ vệ sinh cá nhân như rửa tay, đeo khẩu trang khi có dấu hiệu ho, sốt, sổ mũi, hoặc giữ khoảng cách với người có dấu hiệu bệnh.

Cúm gây triệu chứng điển hình như sốt cao, đau họng, ho, sổ mũi hoặc nghẹt mũi, đau đầu, mệt mỏi, kiệt sức. Trường hợp nặng, trẻ có nguy cơ biến chứng viêm tai giữa, viêm phế quản, viêm phổi, viêm cơ tim, viêm màng não, suy hô hấp. Cúm có thể bội nhiễm với các tác nhân hô hấp khác như hợp bào hô hấp (RSV), phế cầu, sởi... khiến bệnh trở nặng.

Hiện có nhiều loại vaccine cúm, tiêm sớm nhất cho trẻ từ 6 tháng tuổi. Trẻ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm cúm cần tiêm hai mũi, cách nhau một tháng, trẻ từ 9 tuổi trở lên tiêm một mũi. Vaccine cần tiêm nhắc lại một mũi hàng năm.

Trẻ dưới 2 tuổi cũng nên tiêm kháng thể đơn dòng phòng RSV, tác nhân phổ biến gây viêm phổi, viêm tiểu phế quản. Nhờ cơ chế tạo kháng thể trong máu ngay tức thì, trẻ được bảo vệ sớm. Với phế cầu, trẻ từ 6 tuần tuổi có thể tiêm được, giúp phòng các type vi khuẩn phổ biến gây viêm phổi, viêm màng não.

Sởi

Đây là bệnh lây rất mạnh qua đường hô hấp. Trẻ có thể nhiễm virus khi tiếp xúc gần người bệnh, dùng chung đồ dùng hoặc chạm vào bề mặt có mầm bệnh.

Sởi không chỉ gây sốt, phát ban mà còn có thể dẫn tới viêm phổi, viêm tai giữa, tiêu chảy, viêm não và làm suy giảm miễn dịch, khiến trẻ dễ mắc thêm các bệnh khác. Vaccine sởi hiện có nhiều loại, trong đó mũi tiêm sớm nhất có thể áp dụng từ 9 tháng tuổi.

Sốt xuất huyết

Bệnh lưu hành quanh năm nhưng thường tăng khi thời tiết nóng ẩm, có mưa. Trẻ mắc bệnh có thể diễn tiến nặng, đặc biệt ở giai đoạn hạ sốt hoặc hết sốt, dẫn tới sốc, xuất huyết nặng, tổn thương gan, thận, có nguy cơ phải thở máy, lọc máu, tử vong.

Bệnh vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, song đã có vaccine phòng ngừa mắc và tái mắc hơn 80%, ngăn nguy cơ nhập viện hơn 90% do sốt xuất huyết. Vaccine tiêm cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn. Lịch tiêm gồm hai mũi, cách nhau ba tháng. Vì vậy, phụ huynh nên sắp xếp cho trẻ đi tiêm ngừa sớm để được bảo vệ.

Dại

Trẻ có thể nhiễm virus dại sau khi bị chó, mèo hoặc động vật có vú máu nóng cắn, cào, liếm vào vết thương hở, niêm mạc mắt, miệng. Bệnh chưa có thuốc điều trị, khi đã khởi phát triệu chứng, gần 100% ca bệnh tử vong.

Khi trẻ bị cắn hoặc cào, phụ huynh cần rửa ngay vết thương dưới vòi nước sạch với xà phòng trong khoảng 15 phút, sát khuẩn, sau đó đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá tiêm vaccine hoặc huyết thanh kháng dại. Gia đình không nên chủ quan ngay cả với vật nuôi trong nhà.

Tay chân miệng

Tay chân miệng là bệnh lây qua đường tiêu hóa, do virus đường ruột Enterovirus gây ra, trong đó chủng Enterovirus 71 (EV71) thường gây biến chứng nặng. Bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Bệnh lây lan nhanh, dễ tạo thành dịch, cao điểm từ tháng 3-5 và tháng 8-9.

Trẻ mắc tay chân miệng thường có biểu hiện sốt, đau họng, chảy nước bọt nhiều, biếng ăn, tiêu chảy, phát ban dạng phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông, đầu gối, có thể mọc lồi hoặc ẩn dưới da, loét miệng. Trường hợp nặng, trẻ có thể gặp nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, viêm phổi, viêm cơ tim, thậm chí tử vong. Có nhiều chủng virus gây bệnh nên trẻ có thể mắc nhiều lần.

Hiện bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Trước đó, vào tháng 2/2025, Hệ thống Tiêm chủng VNVC đã ký bản ghi nhớ hợp tác với Công ty dược phẩm Substipharm Biologics (Thụy Sĩ) nhằm mở ra cơ hội sớm đưa vaccine phòng bệnh tay chân miệng do EV71 về Việt Nam.

Hoàng Dương