Lý do đồ ăn Thái Lan ngọt đến mức báo động

Từ tháng 2, 9 chuỗi cà phê lớn ở Thái Lan cam kết giảm 50% lượng đường mặc định trong một số đồ uống như cà phê, trà. Đây là bước đầu nhằm thay đổi hành vi tiêu dùng dù một số khách hàng còn bối rối về cách gọi đồ uống theo độ ngọt quen thuộc.

Người Thái tiêu thụ trung bình 21 thìa cà phê đường mỗi ngày - gấp hơn ba lần giới hạn khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là 6 thìa/ngày. Mức tiêu thụ cao này làm tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường và các bệnh khác. Dữ liệu năm 2025 cho thấy khoảng 45% người Thái từ 15 tuổi trở lên bị béo phì và 10% dân số mắc tiểu đường.

Khảo sát của Cục Dinh dưỡng cho thấy một ly cà phê đá 650 ml chứa trung bình 9 thìa đường trong khi trà sữa trân châu 300 ml có thể chứa tới 12 thìa.

Trên diễn đàn Asean Now của Thaiger, người dùng Jarvis từng phàn nàn về đồ ăn quá nhiều đường ở Thái và nhận được hàng trăm bình luận đồng tình. Jarvis kể mọi thứ trở nên "trầm trọng" hơn ở Pattaya khi người ta rắc đường vào khoai tây chiên, thêm sữa đặc có đường vào món trứng.

Ẩm thực Thái Lan nổi tiếng với sự cân bằng hoàn hảo giữa chua - cay - mặn - ngọt nhưng vị ngọt thường chiếm ưu thế rõ rệt. Ly cà phê đá ngọt lịm, trà sữa trân châu "ngập" đường, đến pad Thai cũng rắc thêm đường cọ, thậm chí nhiều món mặn cũng được nêm ngọt để tăng độ hài hòa.

Theo hướng dẫn WHO, lượng đường tự do (các loại đường được thêm vào thực phẩm/đồ uống; đường trong mật ong, siro, nước trái cây và nước trái cây cô đặc, không bao gồm đường tự nhiên trong trái cây tươi hay sữa) nên dưới 10% tổng năng lượng hàng ngày. Lượng khuyến nghị cụ thể: 4 thìa cho trẻ nhỏ, 6 thìa cho thanh thiếu niên và người lớn, lên đến 8 thìa nếu lao động nặng.

Trước chiến dịch dinh dưỡng năm 1932 - khuyến khích tăng protein và giảm cơm - vị chính của người Thái là "mặn và cay". Vào thời đó đường là hàng nhập khẩu vì các nhà máy sản xuất trong nước chưa đủ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng nội địa.

Theo sách Sweetness and Power của Sidney W. Mintz, đường không chỉ là thực phẩm mà còn gắn liền với quyền lực kinh tế và xã hội. Ban đầu, nó là thứ xa xỉ ở châu Âu, sau đó trở thành yếu tố hàng ngày góp phần hình thành kinh tế hiện đại. Ở Thái Lan, đường được xem là cơ hội lớn để tăng sản xuất và xuất khẩu, đặc biệt dưới thời Thủ tướng Sarit Thanarat.

Sự gia tăng nhà máy đường từ 21 cơ sở năm 1948 lên 42 cơ sở năm 1959 dẫn đến tình trạng dư thừa nghiêm trọng. Chính phủ thời đó ban hành Luật Công nghiệp Đường cát năm 1961 nhằm trợ cấp ngành nhưng nhiều ý kiến cho rằng đây là hành động lợi dụng cơ hội hơn là giải pháp dài hạn.

Khi cung vượt cầu, nhà nước chọn cách khuyến khích người dân tăng tiêu thụ đường và bán giá ưu đãi cho ngành thực phẩm, đồ uống. Chiến dịch này bắt đầu mạnh mẽ từ những năm 1960-1970 với mục tiêu đẩy lượng tiêu thụ lên cao hơn để cân bằng sản lượng.

Kết quả là đường được thêm vào hầu hết thực phẩm và đồ uống, khiến người Thái quen dần với vị ngọt từ nhỏ và sử dụng nó để cân bằng các vị chua, mặn trong nấu nướng. Dù có giai đoạn giảm nhờ chiến dịch sức khỏe, hơn 60 năm liên tục sử dụng đã khiến vị giác người Thái "nghiện ngọt" một cách vô thức. Vấn đề được giải quyết theo kiểu tạm thời, giấu dưới tấm thảm, dẫn đến hậu quả lâu dài ảnh hưởng đến cách ăn uống hiện nay.

Một số cách lý giải khác cũng được nêu trên Pantip - diễn đàn thảo luận trực tuyến lớn nhất Thái Lan. Trong ngành ẩm thực cạnh tranh khốc liệt, việc tạo điểm nhấn hoặc khiến khách hàng "nghiện" là rất quan trọng. Tăng độ ngọt có thể là cách dễ dàng và nhanh chóng để kích thích sự thèm ăn và sự hài lòng, vì vị ngọt liên kết với niềm vui và ngon miệng đơn giản trong não bộ, giúp khách hàng quay lại mua nhiều hơn.

Đường là nguyên liệu rẻ và dễ mua. Ngoài vị ngọt, đường còn giúp cải thiện kết cấu, bảo quản thực phẩm, và tạo màu sắc hấp dẫn. Sử dụng nhiều hơn có thể là lựa chọn tiết kiệm và tiện lợi cho doanh nghiệp, giúp kiểm soát chi phí và chất lượng ổn định.

Thực tế, glucose từ đường là nguồn năng lượng thiết yếu cho tế bào máu và não. Tuy nhiên, cơ thể nên lấy glucose từ carbohydrate phức tạp như gạo, bột mì, ngũ cốc thay vì đường tinh khiết. Đường tinh khiết chỉ hữu ích khi cơ thể thiếu thức ăn lâu dài - tình huống hiếm gặp trong cuộc sống hiện đại.

Đường không thải ra ngoài dễ dàng mà được hấp thụ và lưu trữ dưới dạng glycogen trong thận. Khi lượng đường máu cao do thận không xử lý tốt, glucose tràn vào nước tiểu – tiểu đường là nguyên nhân phổ biến nhất.

Sáng kiến giảm đường bắt đầu từ tháng 2 phản ánh mối lo ngại ngày càng tăng về khủng hoảng sức khỏe cộng đồng tại Thái Lan, nơi đồ uống ngọt như cà phê đá và trà sữa đã trở thành một phần không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày của nhiều người.

Hoài Anh (Theo SCMP, Pantip, Wongnai)