Nghi thức cúng Rằm tháng Giêng

Rằm tháng Giêng còn được gọi là Tết Nguyên Tiêu hay lễ Thượng Nguyên. Theo Đạo giáo, một năm có ba "nguyên" gồm Thượng Nguyên (tháng Giêng), Trung Nguyên (tháng Bảy) và Hạ Nguyên (tháng Mười).

Thiên Quan đại đế chủ quản Thượng Nguyên. Đây là thời điểm dương khí hưng vượng, vạn vật bắt đầu sinh sôi. Thiên Quan đại đế tâm tính vui vẻ, thường ban phước lành cho nhân gian (Thiên Quan tứ phúc) nên dân gian coi đây là dịp trọng đại để cầu may mắn, an khang.

Ngoài ra, theo truyền thuyết Phật giáo, vào ngày này các tăng ni thường chiêm ngưỡng xá lợi và thắp đèn nến cúng dường chư Phật. Vì thế vào đêm Nguyên Tiêu các chùa tổ chức cúng tế, thắp đèn cầu an trở nên phổ biến trong đời sống tâm linh người Việt.

Ngày giờ đẹp cúng Rằm tháng Giêng 2026

Năm Bính Ngọ 2026, Rằm tháng Giêng rơi vào ngày Bính Tý, là ngày Thanh Long Hoàng đạo (ngày rất tốt).

Về thời gian hành lễ, các gia đình nên lưu ý:

Khung giờ đẹp nhất: Từ 15h đến 19h, khoảng thời gian từ 17h đến 19h không có cấm kỵ. Nếu gia chủ bận rộn, có thể làm lễ sớm từ 5h đến 7h.

Tuy nhiên, tương tự các dịp lễ Tết khác, quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm. Các chuyên gia cho rằng gia chủ có thể cúng vào đúng ngày Rằm mà không quá khắt khe trong việc chọn giờ nếu điều kiện không cho phép.

Sắm sửa lễ vật và nghi thức

Khác với Tết Nguyên đán thường có mâm cao cỗ đầy, lễ vật cúng Rằm tháng Giêng nên ưu tiên sự thanh tịnh:

Lễ vật: Trưng bày nhiều hoa quả tươi, bánh ngọt, chè xôi. Đặc biệt nên thắp thêm đèn, nến để tượng trưng cho ánh sáng và trí tuệ (tục thắp đèn Nguyên tiêu).

Nghi thức: Không gian thờ tự cần trang nghiêm, sạch sẽ. Trong thời gian hành lễ, các thành viên trong gia đình cần giữ thái độ vui vẻ, hòa nhã, tránh tranh cãi hoặc nói năng bừa bãi để giữ sự thanh tịnh.

Do ý nghĩa của ngày này là "Thiên Quan tứ phúc", các bài văn khấn Nôm phổ biến hiện nay đều tập trung ca ngợi công đức, thần uy của Thiên Quan đại đế. Lời khấn cầu xin ngài ban phúc đức, phù hộ cho gia đình một năm mới hanh thông, vạn sự như ý.

Văn khấn cúng rằm tháng Giêng - Thiên quan đại đế:

Cung kính dâng lễ thỉnh mời ngài "Thượng nguyên tứ phúc Thiên quan Nhất phẩm Tử Vi đại đế" chứng giám. Thiên Quan đại đế quyền thông ba cõi, thần uy nghiêm lắng, mắt thánh chiếu soi. Thượng nguyên ban phúc khắp vô cùng, trần gian ngưỡng cầu ơn mưa móc.

Hôm nay gặp dịp Tết Nguyên tiêu, Thiên Quan ban phúc muôn nơi, tiến chủ là:.., ngụ tại:... thành tâm quét dọn nhà cửa, sửa biện hương hoa, đèn nhang, lễ vật... dâng cúng trước án. Cầu thần tiêu trừ quá khứ oan khiên, tăng trưởng phúc lợi, mọi người đều được bình an hạnh phúc.

Đồng thời thỉnh mời các vị bản gia thần linh, thần hoàng bản thổ, Đông trù tư mệnh Táo phủ thần quân, bản gia chấp sự chư vị tôn thần, Ngũ phương ngũ thổ Phúc đức chính thần, Ngũ phương ngũ lộ Long mạch tài thần và hội đồng gia tiên dòng họ... cùng chứng giám.

(Nếu cúng trong gia đình, cần thỉnh mời các vị thần linh, táo quân, thần hoàng bản thổ, ngũ phương ngũ thổ phúc đức chính thần, ngũ phương long mạch tiếp dẫn tài thần, bản gia chư vị tôn thần và anh linh gia tiên đồng tọa, chứng minh công đức).
Cẩn cáo. Thượng hưởng! (Lễ ba vái).

Nhà nghiên cứu văn hóa Phạm Đình Hải