Nỗi đau thành phố khi tường vừa mới sơn, cửa cuốn bị graffiti bôi bẩn

Thành phố đang từng ngày thay da đổi thịt với những công trình chọc trời và hệ thống giao thông hiện đại.

Tuy nhiên, song hành với sự phát triển ấy là một thực trạng đáng buồn: Những hình vẽ graffiti nhem nhuốc, vô nghĩa đang lan tràn như một loại "nấm mốc" ký sinh lên bộ mặt đô thị, từ gầm cầu, tủ điện cho đến những công trình biểu tượng.

"Bóng ma" sơn xịt khắp mọi ngõ ngách. Không khó để bắt gặp những hình ảnh nhếch nhác này khi dạo quanh các tuyến đường.

Những mảng tường vừa được sơn mới chưa ráo mùi, những cánh cửa cuốn của các hộ kinh doanh, và đau xót hơn cả là những công trình trọng điểm đều trở thành nạn nhân bất đắc dĩ của những "họa sĩ bóng đêm".

Chúng không phải là những bức tranh tường (mural) có chủ đích, có thông điệp hay thẩm mỹ. Đa phần chỉ là những nét vẽ nguệch ngoạc (tagging), những chữ ký sặc sỡ nhưng vô hồn, chồng chéo lên nhau tạo thành một mớ hỗn độn thị giác.

Ranh giới mong manh: Nghệ thuật hay sự phá hoại? Cần phải rạch ròi giữa Graffiti nghệ thuật (Street Art) và Vẽ bậy (Vandalism). Graffiti đích thực là một loại hình văn hóa đường phố, đòi hỏi kỹ thuật, tư duy thẩm mỹ và quan trọng nhất là sự tôn trọng không gian.

Những nghệ sĩ chân chính luôn tìm kiếm những không gian được phép hoặc những khu vực hoang phế để thổi hồn vào đó, biến bức tường chết thành tác phẩm sống động. Ngược lại, những gì đang diễn ra tràn lan hiện nay là sự phá hoại núp bóng nghệ thuật.

Khi bạn lén lút xịt sơn lên một toa tàu Metro hiện đại vừa nhập về hồi năm 2022, đó không phải là cá tính, đó là phá hoại tài sản. Khi bạn vẽ lên tường nhà người khác mà không có sự đồng ý, đó là xâm phạm quyền sở hữu.

Khi nét vẽ của bạn khiến cảnh quan trở nên dơ bẩn, đó là ô nhiễm thị giác. Những kẻ cầm bình sơn đi vẽ tên mình khắp nơi dường như đang đánh đồng sự nổi loạn tuổi trẻ với hành vi vô văn hóa.

Họ thỏa mãn cái tôi cá nhân bằng cách bắt cả cộng đồng phải chịu đựng sự nhếch nhác. Hậu quả của vấn nạn này lớn hơn nhiều so với chi phí mua một thùng sơn nước để lấp đi vết bẩn. Thiệt hại kinh tế khi phải chi tiền ra để khắc phục, sơn sửa. Nhưng chỉ vài ngày sau, "vết sẹo" lại xuất hiện.

Khách du lịch quốc tế nhìn vào những bức tường loang lổ và thấy gì? Họ không thấy sự "ngầu" hay chất nghệ thuật, họ thấy sự lộn xộn, thiếu kiểm soát và cảm giác bất an về an ninh trật tự (theo lý thuyết "Cửa sổ vỡ" - nơi nào càng bừa bộn, tội phạm càng dễ nảy sinh).

Tại sao vấn nạn này vẫn tồn tại dai dẳng? Câu trả lời nằm ở chế tài xử phạt còn quá nhẹ và khó thực thi. Việc bắt quả tang những kẻ vẽ trộm vào ban đêm là rất khó, và mức phạt hành chính hiện tại dường như chưa đủ sức răn đe so với sự phấn khích lệch lạc mà hành vi này mang lại cho họ.

Đã đến lúc chúng ta cần học tập các quốc gia như Singapore, nơi hình phạt cho việc vẽ bậy có thể bao gồm cả phạt tù và phạt roi.

Tăng mức phạt: Cần nâng mức phạt tiền thật cao, buộc lao động công ích và bồi thường toàn bộ chi phí khôi phục nguyên trạng.

Giám sát: Tăng cường camera an ninh tại các điểm nóng và công trình công cộng.

Quy hoạch không gian: Một mặt siết chặt quản lý, mặt khác thành phố cũng nên xem xét quy hoạch những khu vực cụ thể dành riêng cho nghệ thuật đường phố, để những người đam mê thực sự có sân chơi, qua đó phân loại rõ rệt đâu là nghệ sĩ, đâu là kẻ phá hoại.

Thành phố là ngôi nhà chung. Không ai có quyền nhân danh "đam mê" để bôi bẩn lên phòng khách của ngôi nhà ấy.

Đã đến lúc cộng đồng cần lên tiếng mạnh mẽ hơn, và pháp luật cần nghiêm khắc hơn để trả lại sự sạch đẹp, văn minh cho những bức tường đô thị. Đừng để cái đẹp của thành phố bị chôn vùi dưới những lớp sơn xịt vô tri.

Lê Vân